Drugo naselje u titelskoj opštini po veličini jeste Šajkaš. On je podignut na kranjem severozapadnom delu opštine, na istočnim ivičnim delovima južne bačke lesne terase. Za lokaciju naselja od presudnog značaja su bili i drugi faktori, kao: uska aluvijalna ravan koja razdvaja južnu bačku lesnu terasu i Titelski breg i raskrsnica puteva jednog na sever (tzv. potiski put) koji spaja Đurđevo-Žabalj-Čurug-Bačko Gradište-Bečej itd., sa poznatim podunavskim putem koji vezuje Novi Sad-Kać-Budisavu-Šajkaš sa Lokom i Titelom i dalje preko Tise sa Perlezom u Banatu.

Južna bačka lesna teraea na ovom sektoru je za desetak metara viša od niske vodoplavne i močvarne aluvijalne ravni. Zbog te relativno male visinske razlike lesna terasa je ipak bila suva i pogodnija za stanovanje pa su pored Šajkaša, Gardinovajca Đurđeva i mnoga druga naselja podignuta na njenim stranama.

Drugi faktor koji je uticao na izbor lokacije naselja bio je pomenuta aluvijalna ravan Tise. Ona je na ovom mostu najmanje širine, jedva 2 kilometra i, s obzirom na to da ima još i nekoliko izduženih gredica i brežuljaka, prelaz preko močvare je bio dosta olakšan. Šajkaš je zbog svega toga postao neka vrsta kapije na mostu između južne bačke lesne terase i znatno višeg Titelskot brega. Treba još imati na umu da je ova aluvijalna ravan bila močvarna sve do početka ovog veka i da je kroz njenu dolinu probijala vrlo često visoka voda Tise, obilazeći Titelski breg sa severne i zapadne strane. Tek kada su izgrađeni nasipi oko Tise (u drugoj polov.ini XIX veka), naročito kada je izgrađen zaštitni bedem severozapadno i severno od Mošorina, koji je zatvarao i ulaz u ovu dolinu, prostor između Šajkaša i Titelskog brega počeo je da se suši. Isušivanju je mnogo doprinelo prokopavanje velikih odvodnih kanala nepooredno uz sam Titelski breg.

Treći faktor, saobraćajni, sigurno je bio takođe značajan za određivanje lokacije naselja. Šajkaš nije bio poznat samo kao neka raskrsnica puteva nego i kao mesto gde su se putnici i karavani odmarali i konačili bilo da su dolazili iz Novog Oada, odnosno iz Futoga (32 km) ili iz Titela (20 km) ili pak iz Žablja (12 km). Da je Šajkaš doista bio konačarsko i neko bezbednije mesto dokazuje i tvrđava koja je u srednjem veku postojala na ovom mestu.

Četvrti faktor kogjm je uslovljavao razvoj naselja i život njegovog stanovništva bio je ekonomskog karaktera. Na domaku Šajkaša postoje tri različite geomorfološke i fitogeografske površine: aluvijalna ravan, u ranijim vremenima sa više zabarenih i živih tokova, kao najniža, zatim južna bačka lesna terasa za desetak metara viša (80—82 m n.v.) i treća najviša Titeleki breg, (118 m a.v.). Za vreme naturalne privrede stanovništvo je najviše koristilo aluvijalnu ravan za senokose, pašnjake, lov i ribolov, zatim južnu bačku lesnu terasu za stepske pašnjake, žita i druge kulturne biljke. Iako je bio dosta blizu, Titelski breg nije bio mnogo interesantan za žitelje Šajkaša, pošto je češće više meseci bio nepristupačan zbog visokih voda u aluvijalnoj ravni.

U ranijim istorijskim vremenima lesna terasa je pružala mogućnosti za ratarstvo, a aluvijalna ravan za ekstenzivno stočarstvo. U najnovije vreme, međutim, pošto je izvršena melioracija aluvijalne ravni, stanovništao Šajkaša je dobilo prostore za kntenzivno stočarstvo ali i za vrlo napredno ratarstvo, pošto je ova dovoljno vlažna teritorija pružala idealne uslove za gajenje industrijskih biljaka, povrća i pićnog bilja.

Stanovnici Šajkaša su poznati kao odlične bostandžije. Dinje i lubenice se izvoze i na mnogo dalja tržišta nego što su Novi Sad i Beograd. Osnivanjem fabrike konzervi u Titelu mnogi zemljoradnici proizvode povrće za ovu fabriku. Šajkaši su poznati kao dobri stočari.

Ovde preba još istaći da u Ša|kašu, iako je poljoprivreda na visokom nivou, postoji velika agrarna prenaseljenost. Oko 700 Šajkaša svaki dan se otiskuju na rad u Novi Sad, Žabalj i Titel. Ove dnevne migracije su olakšane dobrim saobraćajnim vezama.sa pomenutim gradovima.

Kratak istorijski pregled. — Šajkaš se prvi put pominje 1254. godine kao neko utvrđenje. Kasnije, kroz ceo srednji vek prelazi iz ruku nekog Sentivanjija koji mu je dao ime (Sentivan) u ruke drugih feudalaca sve dok nisu zavladali Turci. Turski tefteri pominju Sentivan u titelskoj nahiji i to 1554. godine sa 8 kuća, 1570. sa 18 ,i 1590. sa 25 kuća.

Čitavih stotinu i više godina, dakle kroz ceo XVII vek nema podataka o Šajkašu. Tada su mnoga bačka sela opustela pa je i Šajkaš sa ono malo stanovnika iščezao i postao pustara.

Šajkaš je i početkom XVIII veta bio pustara. Tako se on pominje i 1722. u sastavu koviljskog graničarskog šanca. Nešto kasnije, 1731. godine zabeležen je kao neko malo naselje Mali Sentivan koje su prisvojili graničari iz Kovilja zbog čega su se njegovi stanovnici žalili županiji. Posle razvojačenja vojne granice, Šajkaš je desetak godina pod zaštitom županije, a 1769. godine priključuje se šajkaškom bataljonu u čijem sastavu ostaje sve do 1873. Tada je ukinut šajkaški bataljon, a oelo prmpojeno ponovo županiji

Ove ono od čega je zavisio život u Šajkašu, a o čemu je bilo reči u prvom odeljku, sada još više dolazi do izražaja, te se Šajkaš počeo razvijati mnogo slobodnije i brže ali sada već u saetavu titelskog sreza i bač bodroške županije.

Stanovništvo. — Za poslednjih stodvanaest godina stanovništvo Šajkaša je prošlo kroz dve faze razvoja. U prvoj fazi koja je trajala od 1869. do 1921. godine stanovništvo je kvantitativno veoma mnogo poraslo i to od 1872 na 3056 lica ili za 63,25 odsto, odnosno svake godine za 1,54 odsto. Naročito veliki porast je iskazan u periodu između 1880. .i 1890. godine od 26 odsto ili za 486 lica. Ovakav porast je sigurio rezultat velikih ueeljavanja koja su nastuiila kao poeledica razvojačenja šajkašgog bataljona i intenzivnijeg useljavanja Mađara, Nemaca i drugih, zatim izradnje nasipa duž Tise i Dunava, prokopavanje kanala po ritovima, izgradnje držvnih veroispovednih i drižavnih građevina, izgradnje drumova i železličkih pruga, i najzad, zbog mogućnosti kupovine jeftinog me-liorisanog zemljišta.

Između dva svetska rata broj stanovnika stagnira. Posle drugog evetskog rata broj stanovnika se naglo povećava tako da je 1981. godine već zabeleženo 3521 lice ili za 1284 više nego u 1948. godini.

U ovom drugom periodu, koji je trajao od kraja drugog svetskog rata do naših dana, nisu nastupile samo kvantitativne promene nego i veoma vidljive etničke promene. Dok je između dva svetska rata bio naselje sa izrazitim srpskim i nemačkim stanovništvom Šajkaš je posle drugog svetskog rata već iaselje sa izrazitim i apsolutnim srpskim življem, jer su se na mesto iseljenih Nemaca naselili Srbi iz Bosne i Hercegovine i drugi žitelji bivše Jugoslavije.

U drugoj polovini XIX veka potpuno je minula opasnost od iznenadnih turskih upada pa je time već nestala potreba da na termtoriji šajkaškog bataljona i dalje postoje močvare, rukavci i živi tokovi Tise i Dunava. Zbog toga kao i zbot potreba da se inače plodne vodoplavne površine privedu kulturnim biljkama, vojna utrava šajkaškog bataljona pristupa melioraciji Šajkaških ritova . Ovi zamašni poslovi zahtevali su, pored mnogo truda i volje, još i mznogo materijalnih sredetava. Otuda su se ovim akcijama angažovale i neke banke svojim novčanim sredstvima .

U jeku melioracionih radova nastupilo je razvojačenje šajkaškog bataljona i svi poslovi oko melioracija preneti su na sela i srezove na teritoriji šajkaškog bataljona. Kako su sela bila siromašna, banke su zadržale za sebe mnoge parcele da bi se osigurale za uloženi kapital. Tako se uskoro u svakom selu kao vlasnici nekih delova pojavile i same banke. U Šajkašu, na primer, od 6713 kj. koliki je tada bio hatar, selu je pripadalo 1970 kj, Anglo-austrijskoj banci 190 kj, krunskom posedu 126 kj, a ostalo stanovnicima Šajkaša.

Izvor:
Bukurov, Branislav
“Geografska monografija opštine Titel”
Vojvođanska akademija nauka i umetnosti
Novi Sad, 1986. godine