Po veličini naselja na trećem mestu je Mošorin. To je manje selo na severnoj strani Titelskog brega, locirano na samim plavinama surduka koji se spuštaju sa Titelskog brega. Lokacija naselja je zaista izvrsna, pošto su plavine znatno više od okolnog niskog ritskog zemljišta i vrlo retko su bile plavljene izlivenim visokim rečnim i izdanskim vodama. Sem toga na ovom mestu je spojeno više plavina sa nekoliko delova pa je stvorena jedna izdužena ne suviše široka površina koja prati podnožje Titelskog brega u dužini od četiri kilometra.

Pre nego što se nastavi dalje izlaganje, potrebno je da se prikaže postanak pomenutih plavina.

Titelski breg, kao što je već poznato, ima izgled visokog platoa koji se uzdiže za pedesetak metara iznad aluvijalne ravni Tise. Taj plato je u svom prvobitnom obliku bio skoro zasečen vertikalnim odsecima koji su posle stvaranja bili izloženi eroziji i denudaciji. Erodirani materijal spiran je u podnožje platoa i tako su ublaženi oštri oblici koje je ranije imao plato.

Oko Titelskog brega je bilo dosta dubljih i plićih useka, sličnih olucima duž kojih su se slivale veće količine vode. One su intenzivnije obavljale eroziju i stvarale sve dublje oluke duž kojih se vršilo stiranje razorenog materijala Okolno stanovništvo u želji da se lakše penje na Titelski breg iskoristilo je ove oluke i utrlo puteve uzduž kojih je čak i zaprega mogla lakše do platoa. Te oluke stanovništvo je nazvalo surducima.

Kad se takvih oluka nađe više, onda se mesto jedne polu.kupaste i lepezaste plavine dobija izdužena plavina. Takvog oblika je i mošorinska plavina.

Mošorinska plavina svojim dimenzijama (4 kilometra dugačka i 1,5 kilometara široka) u drvo vreme bila je dovoljna za naselje, ali kada se stanovništvo počelo namnožavati kuće su se gradile i van plavilja, u nižim delovima sve do susednog peščanog spruda. Kako su ti niži delovi, pa i peščani sprud, bili plavljeni visokim vodama Tise i izdani, moralo se ozbiljno pomišljati na izgradnju bedema koji bi štitio niske delove naselja. Međutim, kada je Tisa ponovo provalila ranije izgrađeni nasip (1905/6. godine), oko sela se izgradio nov sigurniji, jači i viši odbrambeni bedem koji je omogućavao da se selo još i dalje širi na sever po aluvijalnoj ravni.

Pomenuti nasip produžen je i dalje prema eeverozapadu sa zadatkom da zaustavi suvišne vode iz Tise koje su ulazile u taj deo aluvijalne ravni i obilazile Titelski breg ea zapadne i južne strane.

Ovakav geografski položaj Mošorina bio je od presudnog značaja za život njegovog stanovništva i za istoriju naselja. Zbog takvog položaja život mošorinskog stanovništva bio je vezan za dve geomorfološke, hidrografoke i fitogeografske površine. To su Titeleki breg i aluvijalna ravan Tise. Treća geomorfološka površina, južna bačka lesna terasa nikako nije dolazila u obzir, pošto je od Mošorina bila odvojena pomenutom močvarom i vlažnom aluvijalnom ravni.

Sa svojim relativnim visinama od 120 do 130 metara, sa lesnim sastavom dosta oskudnim izdanskim vodama, Titelski breg je bio prava stepska oblast sa travama koje su za vreme neutralne privrede služile za ekstenzivno pašnjačko stočarenje. Samo u dubljim delovima po udolinama, predilicama i dolovima bilo je nešto žita i drugih kultura. Kasnije, pošto se pristupilo racionalnijoj privrednoj delatnosti, Titelski breg je postao izrazita ratarska površina na kojoj se proizvodi žito, prvenstveno pšenica, kukuruz, ječam itd.

Aluvijalna ravan Tise kao druga privredna površina koju su korgostili stanovnici Mošorina, usled velike vlažnosti, bila je mestimično pod vodom a nešto viši delovi su imali bujnu, sočnu travu, pašnjake, senokose, šume i mnoge druge samonikle biljke, koje su podnosile veliku vlažnost. Ovakvo bogatstvo u vegetaciji omogućavalo je i život raznovrsnim životinjama, pticama-selicama, zverima, Divljači ali i ekstenzivnom stočarstvu. Na ovoj aluvijalnoj površini stanovništvo je imalo dovoljno ribe, divljači, jaja i domaće stoke.

U drugoj polovini XIX veka, posle velikih melioracionih radova i regulacije rečnog korita, aluvijalna ravan je dobila svoj nov biljni pokrivač i, na mesto samoniklih trava, došle su kulturne biljke i to najviše industrijske, pićne i povrtarske. Životinjski svet je zamenjen mnogim boljim i plemenitijim rasama domaćih životinja.

Ako se ima u vadu saobraćaj, može se reći da Mošorin zaista nema dobar položaj. On je čitavih šest kilometara udaljen od glavnog podunavskog puta Šajkaš-Titel, a isto i od ranije pomenutog potiskog puta. Najbliža železnička stanica je u Šajkašu, 6 kilometara daleko od Mošorina.

Mošorin je udaljen i od Tise 4,5 kilomepra i zato se ne može držati da je pribrežno potisko meeto. S leve strane Tise aluvijalna ravan je veoma široka. Prema Mošorinu nema ni jednog naspramnog naselja u Banatu i zato se nikako ne bi moglo smatrati da Mošorin ima dobar položaj na reci.

Kratak isrorijski pregled. — Mošorin se prvi put pominje 1553.godine i to u titelskoj nahiji. Godinu dana kasnije u turskim tefterima zabeležen je sa sedam porodica, koje su plaćale i sa 17 koje nisu plaćale porez. Toliko isto porodica je bilo i 1570, a već 1590. Mošorin ima 32 doma. U prvoj polovini XVII veka Mošorin se pominje kao naseljeno mesto, ali u drugoj polovini istog veka on je nenaseljen. Tek pred kraj ovog veka Mošorin ponovo oživljava dolaskom Srba pod Arsenijem Čarnojevićem 1690. godine. Već 1699. Mošorin ima 101 srpsku kuću sa 65 oženjenih braća i sinova. Turska pogranična karta iz iste godine pominje Muzorin na severnoj strani Brega i to na samom platou.

Čitava teritorija oko Mošorina i samo selo je posle proterivanja Turaka, pripalo kruni. Godine 1715. Mošorin je mmao samo 19 domova, 1722. je već 65, a 1725-27. ima 73 poreska obveznika.

U sastav vojne granice Mošorin ulazi tek 1746. godine pošto su se na ovaj krunski posed doselili graničari iz razvojačene Subotice koja je takođe bila u vojnoj granici. Četiri godine kasnije, pošto je razvojačena i ova potiska granica, Mošorin se pripaja županiji na kratko vreme, jer se već 1763. osniva šajkaški bataljon sa sedištem u Titelu. Za vreme šajkaškog perioda ko|i je trajao punih 110 godina, Mošorin je imao neprekidni porast broja stanovnika. Između 1773. i 1786. u Mošorin se doseljavaju Šijaci iz Dalmacije i Hrvatske što je donelo povećanje broja porodica od 112 na 157. Pred kraj XVIII veka Mošorin je imao već 1178 stanovnika.

Stanovništvo. — Stanovništvo je u Mošorinu za poslednjih 110 godina malo osciliralo. Godine 1869. zvanična državna statistika je zabeležila 2214 lica a 1981. godine 2473. Ukupan porast stanovništva je iznosio samo 259 lica ili nešto oko 2,4 stanovnika godišnje. To je zaista vanredno malo, samo 0,11 promila godišnje. Ovako beznačajan priraštaj je svakako posledica velikih iseljavanja.

Uzroci velikim emigracijama uglavnom su ekonomkskog karaktera. Evo nekih. Od hatara koji je 1910. godine obuhvatao 11.825 kj, opštini je prmpadalo 4262 kj od kojih u ritu 2311 kj, državi 435 kj, a privatnicima 7128 kj ili po stanovniku 2 kj. Ti veliki posedi, naročito društveni, mogli su primiti znatno veći broj žitelja da su plodniji. Oni su, međutim, pod slatinama, močvarama i baruštinama.

Naročito veliki porast stanovništva pada u pretposlednji period XIX veka kada su se intenzivno isušivali šajkaški ritovi, zatim kada je ukinut šajkaški bataljon i zbog mogućnosti kupovine isušenog ritskog zemljišta ispod realne cene.

Već posle 1910. godine porast stanovništva je veoma mali. To svedoči da su privlačne sile za naseljavanje u Mošorinu presahle: kvalitetne zemlje je bilo sve manje, manja je bila i mogućnost zapošljavanja a sem tota došlo je i veće iseljavanje. Posle 1918. godine, nastupanjem jugoslovenske ere, pojavljuju se još masovnija kretanja stanovništva u pravcu iseljavanja. Sem toga Mošorin je uvek bio čisto srpsko naselje, a takva naselja formiranjem Jugoslavije postala su, uglavnom, emigrantska, što se takođe odrazilo na malom porastu stanovništva: Srbi su se iz Mošorina iseljavali, a stanovnici drugih narodnosti su se opet i manje useljavali.

Pa i danas od 110 Mošorinaca koji su uglavnom zaposleni u Novom Sadu mnogi će za stalno napustiti Mošorin kad reše stambeno pitanje u Novom Sadu.

U etničkom pogledu mošorinsko stanovništvo je bilo srpsko i pre prvog svetskog rata i posle drugog svetskog rata. Tako je, na primer, 1910. šdine od 3265 stanovnika u 594 kuće bilo Srba 2811, Mađara 347, Nemaca 81, a po veroispovesti: 2787 pravoslavnih, 344 katolika, 67 izraelićana i 37 evangelika.

Izvor:
Bukurov, Branislav
“Geografska monografija opštine Titel”
Vojvođanska akademija nauka i umetnosti
Novi Sad, 1986. godine