Titel :: Opstina Titel ::

English Magyar Latinica Ћирилица   

 

 

  

 

 


 

 


IPA Hrvatska Srbija Opstina Titel

Naslovna
Aktuelne vesti
Ustanove
Javna preduzeća
Galerija
Kontakt

Ravnica.INFO
Informativni turističko poslovni Internet portal
www.ravnica.info

Titel

Titel je najveće i najinteresantnije naselje u podnožju Titelskog brega.

 

On ima najkarakterističniji položaj od svih bačkih naselja u Potisju. Izgrađen je na mestu gde je Titelski breg najbliži sremskim lesnim naslagama u Fruškoj Gori. Na ovom mestu, pored toga što je najuža aluvijalna ravan Dunava, najuža je i aluvijalna ravan Tise. Na susednoj, banatskoj strani, na daljini od 5 kilometara prostire se visoka obala banatske lesne terase na kojoj je selo Perlez. Titel je, dakle, podignut tamo gde su najuže aluvijalne ravni dveju najvećih reka. Severno od Titela je Titelski breg koji svojom relativnom visinom od 50 metara dominira čitavom okolinom. Južno od Titelskog brega u širini od 1,5 kilometara prostire se na dužini od 6,5 kilometara titelska lesna terasa, koja je veoma dobro poslužila za podizanje naselja.
 
Istočno od titelske lesne terase postoji još jedna niža stepenica, sastavljena od peska, koja razdvaja titelsku lesnu terasu od aluvijalne ravni Tise.Ta niža stepenica je aluvijalna terasa. Starije naselje Titela je prvo bilo na ovoj peščanoj aluvijalnoj terasi, a potom se sa naseljavanjem Nemaca i Mađara, Titel počeo širiti i na nešto višu lesnu terasu. Rajko Nikolić pominje da se od 1876. godine Titel počeo širiti i prema jugu po aluvijalnoj ravni Dunava, pošto su tada izgrađeni nasipi pored Dunava i voda nije više plavila aluvijalnu ravan. Danas je Titel prekrio čitavu aluvijalnu terasu, zatim velike delove lesne terase i, najzad, izvesne delove aluvijalne ravni Dunava i Tise. Na Titelskom bregu, iako je sasvim blizu, nema građevina.
 
Kratak istorijski pregled. — Zbog ovako povoljnog geografskog položaja Titel se pominje vrlo rano. Prvi pisani opomenici o njemu datiraju iz 1138. godine, a pretpostavlja se da je postojao već krajem XI veka. Među prvim vlastodršcima pominju se kanonici koji su živeli u zajednici kao kaluđeri. Oni su pored verskih briga imali zadatak da se brinu o titelskoj tvrđavi, o pristaništu na Tisi i o prelazu preko Tise s obzirom na to da je na ovom mestu bio značajan prelaz. Za svoje zasluge  titelski - kaptol je dobio pravo na 3000 merova soli.
 
Posle tatarskih pohoda, titelska tvrđava se ponovo obnavlja na lesnim uzvišenjima i, sa mnogobrojnim močvarama koje su opkoljavale sa juga Titelski breg,ova tvrđava je predstavljala izvanredno strategijsko uporište.
 
Titelska tvrđava se i u kasnijim periodima stalno obnavlja. Čak je pred pojavu Turaka 1500. godina titeleka tvrđava dobila i mostobran na levoj strani Tise. U to vreme, otprilike, Titel je mogao da ima i 50 konjanika, što je svakako dokaz da je već značajno naselje.
 
Početkom XVI veka u Titelu stanuju Srbi. Njih kaptol uzima za najamnike, koji treba da čuvaju tvrđavu. No, kako je opasnost od Turaka bivala sve veća, u Titelsku tvrđavu je prekomandovan i odred carskih vojnika.
 
Dolaskom Turaka, 2. oktobra 1526. godine nestaje titelska tvrđava, a sa njom i kaptola koji je vodio brigu o njoj. Ruševine prepostata i tvrđave i danas se mogu videti iznad mesta. Ruševine od ostalih zgrada nisu očuvane, pošto su bile građene od trošnog materijala.
 
U prvo vreme turskog gospodstva Titel je bio veliko naselje. Zbog toga, a još više zbag povoljnog geografskog i strategijskog položaja, Turci proglašavaju Titel sedištem nahije. Ali kasnije Titel, ipak, opada što je iskazano i u turskim tefterima. Prema njima, Titel je 1554. imao 55, 1570. 50, a 1590. godine samo 20 poreskih obveznika. Međutim, opisi Titela iz 1573. i iz početka XVII veka kazuju da je Titel prilično velika varoš. Tako prvi opis kaže da je manji deo varoši Titela sa tvrđavom na Bregu i da je opkoljen zidovima od kamena. U tom delu ima i leših bašta. Druga veća polovina Titela je u podnožju brega. Stanovništvo je srpsko. U crkvi su bili popovi i kaluđerice, a slike na zidovima su iz novog zaveta.
 
Drugi opis kaže da je turski Titel tvrdi grad odvojen od Tise visokim i strmim zidinama.
 
Posle definitivnog isterivanja Turaka iz Titela 1696. godine (Bačka je oslobođena 1687), Titel se uključuje u vojnu granicu sa obavezom da ima 200 hajduka 50 konjanika. Prema popisu iz 1720. Titel ima ukupno 141 srpskih i 9 mađarskih domova. Ali oko 1740., županija se žali da u Titelu ima najmanje još 300 lica koja bi mogla da plaćaju porez ali su, pošto stanuju u šancu, oslobođeni ovih obaveza.
 
Ukidanjem vojne granice 1750. Titel sa okolinom se pripaja županiji i u njenom sastavu ostaje sve do 1763. kada se proglašava za sedište šajkaškog bataljona. Za vreme šajkaške ere, koja je trajala punih 110 godina, Titel je prvo nešto rastao, a potom bio u stagnaciji i u opadanju. Oko 1825. Titel je važno vojničko, saobraćajno, upravno i trgovačko središte. Ima tri godišnja vašara za koja se otimaju stanovnici Žablja. Zbog svega, Titel je nešto kasnije bio umešan i u događaje 1848/49. godine.
 
Pred kraj šajkaške ere Titel se upliće u krupne poslove oko melioracije ritova, podiže veliki zajam i isušuje čitavu aluvijalnu ravan Dunava i Tise. Pošto je šajkaški bataljon ukinut 1873. godine i sa ožolinom ponovo pripojen županiji, Titel postaje otvoren grad i veoma privlačan zbog prostranih i jeftinih oraničnih površina. Zemlja se izdaje pod zakup i prodaje da bi se opština izvukla iz dugova. Zato se ovamo masovno doseljavaju Nemci, Mađari, Rusini i drugi i nešto Srba. Otuda Titel pred kraj XIX i početkom XX veka, kao što je već istaknuto, stiče poveći broj stanovnika.
 
Popisom iz 1900. godine u Titelu je zabeleženo 4711 stanovnika, smeštenih u 788 kuća. Prema maternjem jeziku ovo stanovništvo je podeljeno ovako: srpski je govorilo 2360, nemački 1230, mađarski 990, šokački 83, hrvatski 25 i slovački 23. Prema veroispovesti stanje je ovako bilo: pravoslavnih 1898, katolika 1874, evangelika 528, grkokatolika 237, refarmata 97 i izraelaca 73.
 
Hatar Titela je iznosio tada 11.895 kj. Od toga najviše je pripadalo opštini.
 
Za Titel bi, na kraju, trebalo istaći još i to da je od rimskog vremena pa dalje, kroz ceo srednji i novi vek, bio značajan strategijski punkt. Takav je bio zbog svog povoljnog geografokog položaja ne samo zbog dominirajućeg Titelskog brega nego i zbog prelaza preko Tise i blizine ušća Tise u Dunav, kao i zbog nešto povoljnijeg prelaza Dunava prema Starom Slankamenu.
 
Značaj tvrđave i ovog strategijskog čvora bio je veći onda kada su državne granice bile blizu njemu, a manji onda kada su granice države bile pomerene dalje od njega, bilo na sever bilo na jug. Zbog toga je titelska tvrđava više puta rušena i više puta obnavljana.
 
Titel, međutim, nikada nije mogao da stekne funkcije koje bi ga mogle unaprediti u neko veće varoško naselje, u neki veći administrativno-upravni, prosvetni, kulturni, privredni i saobraćajni centar. Njega su, doduše, već Turci proglasili za sedište nahije koja je imala 20 sela, ali značajnije sedište nikada nije bio. Posle razvojačenja šajkaškog bataljona on je opet postao samo sedište sreza. Ovome su, valjda, doprinele tekovine koje su ostale od šajkaškog bataljona, a to su: organizovane administracija, pravosudni i upravni organi, zgrade i sam varoški izgled Titela, kao i tradicija, koja je ovde, valjda, i najviše prevagnula.
Titel je kao središte sreza ostao ovde do naših dana iako je u prvo vreme imao čak i veoma nepovoljne saobraćajne veze sa svojim naseljima (na primer sa Mošorinom). Danas je Titel sedište opštine, otprilike iste one teritorije koja je činila i titelski srez. Prema tome Titel je i danas na periferiji opštine bez naročito povoljnih saobraćajnih veza sa Mošorinom. Za sedište opštine možda bi mnogo više odgovarao Šajkaš, koji je na raskrsnici automobilskih puteva koji su već danas postali najvažnija spona među naseljima titelske opštine.
 
Zbog nepovoljnog geografskog položaja i nemogućnosti (i nesposobnosti) da sebi pribavi veći broj društveno-upravnih i privrednih, kulturnih, zdravstvenih i drugih funkcija, Titel je ostao relativno malo naselje sa slabo razvijenom industrijom, trgovinom i saobraćajem. Čak, ako bi i postojala želja da se čitava administrativno-upravna teritorija proširi i na susedne delove Banata, što bi bilo sasvim normalno, ona bi naišla, na jak otpor i na konkurenciju Perleza, koji je po svojim privrednim spobnostima sličan Titelu, kao i na veoma jak uticaj Zrenjanina. Ukoliko bi se zaista išlo na banatsku stranu, Titelu bi bezuslovno trebalo pripojiti Knićanin, pošto je od njega udaljen svega 2 kilometra putem preko mosta na Tisi.
 
Današnji Titel. Prvi redovan popis stanovništva obavljen je 1869. godine. Tada je Titel imao 2718 stanovnika ili 3067 manje nego 1910. U periodu između 1880, i 1890, i od 1900. do 1910. godine broj stanovnika je veoma porastao, u prvom periodu skoro 30% a u drugom za više od 20%. Uzroci ovom snažnom porastu su veoma različiti. Prvo, 1873. godine se rasformirao šajkaški bataljon i time su otvorene sve kapije za useljavanje novog življa; drugi uzrok su veliki radovi na isušivanju šajkaških ritova, koji su, opet, omogućili lakše zapošljavanje novih doseljenika; treći je mogućnost kupovine meliorisanih ritskih zemalja koje su prodavane vrlo jeftino da bi se što pre pristupilo prvo kultiviranju, a potom zasejavanju veoma plodnih ritskih površina; četvrti uzrok je izgradnja železničke pruge, puteva i drumova, javnih građevina itd., što je privuklo veći broj imigranata mađarske i nemačke narodnosti.
 
Titel je 1921. godine imao 5712 stanovnika dakle za 505 stanovnika manje nego 1981. godine. U periodu između dva svetska rata Titel je stagnirao i opadao. To se ogleda u činjenici da je od 1921. do 1931. godine broj stanovnika opao, od 5712 na 5102 ili za punih 11 odsto. Ovako opadanje stanovništva bilo je izazvano čisto političkim i ekonomskim faktorima. Među političke treba ubrojati masovna iseljavanja Mađara koji su do propasti Austro-Ugarske bili nosioci državne vlasti, a za njim i prilično velika iseljavanja Nemaca, čak i onih koji su materijalno dobro stojali, a koji su želeli da u novoj, mahom američkoj sredini, nađu bolji život. Među ekonškže elemente valja istaći iseljavanje slovenskog življa u Novi Sad i druge jugoslovenske gradove u kojima je posle prvog svetokog rata počeo da se razvija veoma bujan privredni i druškveni život. Mogućnost zapošljavanja u gradovima bila je veliki mamac za višak agrarnog stanovništva. I najzad, samom izgradnjom mosta na Tisi, Titel je postao tranzitno mesto u kome se svet veoma malo zadržava.
 
Formiranjem Jugoslavije posle Prvog svetskog rata, mnogi stari administrativno-upravni i privredno-saobraćajni centri morali su svoju vodeću ulogu da prepuste novim gradovima. Titel je za vreme Austro-Ugarske predstavljao u južnom potisju značajniji centar i sedište sreza. Ali formiranjem Jugoslavije, Novi Sad naglo iskače kao veliki grad sa (velikim privlačnim svojstvima, koji stavlja pod ovoje okrilje i svoju moćnu senku mnoge manje gradove u južnoj Bačkoj koji su dotada imali izvesne funkcije za svoju bližu okolinu. Pod taj uticaj potpao je i Titel što je u isti mah za njega značilo izvesnu stagnaciju, ako ne i samo opadanje.
 
Posle drugog svetskog rata u Titelu nastaje prvo porast pa onda opadanje i najzad opet porast broja stanovnika. Prvi ali sasvim mali porast registrovao je popis 1948. godine što bi se moglo smatrati sasvim normalnim jer je usledio neposredno posle rata. Porast je iznosio svega 0,6%. U tom posleratnom periodu izvršeno je iseljavanje oko 1200 Nemaca i useljavanje Bosanaca iz Bosanske Krajine i to omo 1330, zatim oko 1400 doseljenika iz drugih opština Vojvodine i Srbije, a najmanje iz susednih sela (o«o 320) i iz inostranstva oko 50 lica.
 
Da je u Titelu posle Drugog svetskog rata izvršena smena stanovništva najbolje potvrđuje činjenica da se posle 1945. u Titel naselilo 68,8% od 2147 doseljenika, ili oko 37% od ukupnog stanovništva. Na kraju treba još istaći da se Titel sa 54,5% useljeničkog stanovništva može smatrati useljeničkim gradom.
 
Na brojno kretanje titelskog stanovništva nisu uticali samo migracioni procesi, odnosno velike imigracije nego i prirodni priraštaj. On je doduše veoma mali i u periodu od 1945. do 1966. iznosio prosečno godišnje oko 5,7%o. što je daleko ispod vojvođanskog proseka. Interesantno je da je prirodni priraštaj dosta malen iako je veliki broj doseljenika iz naših patrijarhalnih krajeva, gde su sasvim normalne porodice sa većim brojem dece. Činjenica je i to da su se u novoj geografskoj sredini doseljenici ne samo brzo snašli nego su i veoma brzo poprimili shvatanja starosedelaca o kući, o braku, porodici i broju dece u porodici.
Morfologija Titela. — Samo naselje Titel deli se na dva dela, Donji i Gornji Titel. Donji Titel zahvata površinu od Tise na istoku do kose koja deli aluvijalnu terasu od lesne terase na zapadu. On je, uglavnom, smešten na aluvijalnoj terasi Tise. Ovaj deo u prošlosti je bio i sedište vojne uprave i zato ima nekoliko solidnih reprezentativnih građevina koje su služile šajkaškoj komandi, za kancelarije, magacine, oficireke stanove itd. Ove zgrade su skoro sve jednosiratnice. Među ove zgrade spadaju: zgrada u kojoj je vodna uprava na Tisi, u ulici Maršala Tita, u kojoj je ranije bila i kasarna, zatim zgrada na pijaci i druge. Sve ove stare zgrade građene su na svodove i po tome se razlikuju od zgrada koje su kasnije građene. Sve su one izgrađene od opeka i prekrivene su crepom (biber). 
U Donjem Titelu ima zgrada koje su građene u XX veku. I one su spratne, sa prilično ukrašenim fasadama i trgovačkim radnjama u prizemlju. Na spratovima su obično stanovi trgovaca i vlasnika ovih kuća. Njih su gradili imućniji trgovci i drugi Titeljani koji su već u fazi jačeg razvoja kapitalizma imali dovoljno sredstava za gradnju ovakvih kuća.
 
Ulice u Donjem Titelu su prilično nepravilne. Seku se pod različitim uglovima, uske su i mahom izrađene na nagnutom zemljištu. Glavna ulica, koja je dosta široka i prava, završava se na Tisi, na mestu gde je nekada nastavljala skela preko Tise, a kasnije izgrađen pontonski odnosno još kasnije drveni most. U ovoj glavnoj ulici, krov koju i danas delimično prolazi glavni put za novi most a koji je nešto pomeren nizvodno, izgrađene su sve važnije zgrade. Među njima su: opštinski sud, skupština opštine, stara i nova osnovna škola, zdravstvena stanica, apoteka, narodni univerzitet, vodna zajednica, kapetanija pristaništa, prodavnice, pijace, dve crkve itd. Ova ulica ima asfaltne trotoare, kolovoz, drvorede i kanalizaciju.
 
Topografski oblik Donjeg Titela, koji se razvijao u samom podnožju Titelskog brega kao suburbium, nosi još uvek tragove starog i stihijskog građenja koja su se vršila mahom u srednjem veku. No, kako je više puta bio podvrgavan kakvim-takvim urbanističkim regulacijama, ovaj deo je dobio prilično uređen izgled, ali još uvek takav da se razlikuje od nekog naselja koje je podizano u XVIII, XIX ili u XX veku.
 
Zbog svoje arhaičnosti i prilično duge istorije ovaj deo Titela dobio je ime „Stari Titel".
 
Gornji Titel se nastavlja na zapad od Donjeg Titela. Postao je posle razvojačenja vojne granice, kada su se počeli kolonizovati Nemci, a kasnije i Mađari. Ovaj Gornji Titel je za 5—6 metara viši i ceo se prostire na lesnoj terasi. Pošto je postao tek sredinom XVIII veka, njega zovu i Novi Titel.
 
Gornji Titel se po svojoj fizionomiji razlikuje od Donjeg Titela. Ima nekoliko uzdužnih, pravih i dosta širokih ulica koje su pod pravim uglom presečene poprečnim opet širokim i pravim ulicama (tip šahovske table). Kuće su u ovim ulicama sve ušorene i pravilno građene, ali samo na jednoj brazdi tako da je unutrašnji deo kuće okrenut suncu. Pred kućom i pozadi nje prostire se prostrani plac, veličine 800 kvadratnih hvati. Danas su placevi već prilično podeljeni i na jednom postoje i dve kuće sa dva vlasnika.
 
Glavna ulica Gornjeg Titela je upravo produžetak glavne ulice iz Donjeg Titela. Ona se dalje produžava u drum prema Novom Sadu. Na ovoj ulici već ima nešto više kuća građenih uz put ili na lakat, više građanskih kuća sa kapijama pod krovom, trokrilnim francuskim prozorima i rolovima; imaju visok parter i često veoma ukrašene gvozdene kapije. U ulici postoje po dva drvoreda po jedan zatvoren kanal, popločani trotoari i asfaltni kolovozi.
 
Periferni delovi Titela imaju već više svojih specifičnosti. Onaj deo Titela koji se naslanja neposredio na Tisu ima petnaestak kuća izgrađenih na nešto višem i nasutom zemljištu neposredno uz Tisu. Sve kuće su okrenute prema Tisi a zadnjim svojim delom naslanjaju se na strme odseke Titelskog brega. U ovom delu Titela stanuju ribari. Iako ih visoke vode Tise češće plave i isteruju iz kuća, oni se ipak vraćaju, jer su ovde najbliži svojim čamcima i mrežama.
 
Drugi periferni deo predstavlja ulica Petefi Šandora koja je skoro čitava u aluvijalnoj ravni Dunava. Ova ulica je imala svoje stanare najpre u zemunicama koje su bile iskopane u odsecima lesne titelske terase. No kada je izvršena melioracija, nastupa pomeranje stanara više ka aluvijalnoj ravni i mnogi od njih grade kuće na samoj novotrasiranoj ulici. Zemunice ostavljaju ili za stanovanje drugih članova porodice, ili za stoku, ili, pak, za ostavu.
 
Treći periferni deo Titela je onaj koji je izgrađen takođe na aluvijalnoj ravni Dunava, ali uz drum koji ide prema mostu. Tu su već sasvim moderne i solidno građene kuće od opeke ili od betona koje su izgradili za svoje potrebe trudbenici opštinskih ili privrednih organizacija. U ostalom delu aluvijalne ravni od odseka lesne terase pa sve do železničke stanice Gornji Titel, kuće su naretko, ima dosta praznih prostora, sa dosta otvorenih kanala i veoma vlažnim zemljištem. Vazduh je prilično težak usled stalnog i intenzivnog isparavanja pa se stanovnici retko odlučuju na izgradnju kuća na ovom zemljištu. Uglavnom, tu stanuju titelski baštovani koji obrađuju parcele oko svojih kuća, Ovaj deo Titela je naročito ugrožen za vreme visokih vodostaja u Dunavu i u Tisi. Tada se pojavljuju izdanske vode, kao i one koje se slivaju kroz kanale sa Gornjeg Titela i pokuljaju kroz nedovoljno dimenzionisane kanale prema ovom najnižem delu.
 
Na kraju treba još pomenuti da je u Titelu izgrađen gradski vodovod I kanalizaciona mreža.
 
 
 
Izvor: 
Bukurov, Branislav
"Geografska monografija opštine Titel"
Vojvođanska akademija nauka i umetnosti
Novi Sad, 1986. godine
 

 

Klikom na link "Dodajte svoj komentar" dobićete formular 
putem kojeg možete napisati svoj komentar.

Dodajte svoj komentar

 

 


 

 


Najnovije na sajtu:

Dodeljene nagrade učenicima i nastavniku likovne kulture OŠ “Svetozar Miletić“ Titel
Obaveštenje za građane opštine Titel u vezi sa rešenjima na porez na imovinu
Rešavanje stambenih potreba dodelom 30 montažnih kuća izbeglicama
Organizovana priredba „Ne možemo pomoći svima, ali svako može pomoći nekome“
Sufinansiranje realizacije projekata energetski održivih farmi mlečnih krava
Organizovano Veče filozofije u STŠ „Mileva Marić“ Titel
Korišćenje biomase za proizvodnju toplotne energije u javnim ustanovama
Predsednik Udruženja „Prijatelji Titela“ učestvovao na konferenciji u Beogradu
U Titelu održan prvi turnir malih odbojkaša
Veče filozofije u STŠ „Mileva Marić“ u Titelu

 


 

 


 

 


 

 


 

 

 
Lokalna poreska administracija
 

 

Informator o radu organa Opštine
Titel i Opštinske uprave Titel

 



        


© Sva prava zadržana - Opština Titel 2006-2014.
Web design&hosting:  Studio RAVNICA NET -
Kontakt: 0603988195